‘อิสริยะ’ สส. พรรคประชาชน แนะวิธีแก้ปัญหาแรงงานแพลตฟอร์ม ต้องหาสมดุล ออกแบบสวัสดิการด้วยการเฉลี่ยทุกข์สุขแรงงานอย่างเท่าเทียม
วันที่ 29 เมษายน 2569 อิสริยะ ไพรีพ่ายฤทธิ์ สส. บัญชีรายชื่อ พรรคประชาชน อภิปรายประชุมสภาผู้แทนราษฎร ชุดที่ 27 ปีที่ 1 ครั้งที่ 9 (สมัยสามัญประจำปีครั้งที่หนึ่ง) อิสริยะอภิปรายต่อญัตติขอให้สภาผู้แทนราษฎรตั้งคณะกรรมาธิการวิสามัญพิจารณาศึกษาแนวทางการแก้ไขปัญหาและการปรับปรุงสิทธิการคุ้มครองแรงงานอิสระและแรงงานแพลตฟอร์ม
อิสริยะกล่าวว่า เคยทำงานในบริษัทแพลตฟอร์มรายใหญ่ของคนไทย บริษัทเทคโนโลยีระดับยูนิคอร์นที่คนไทยภูมิใจ และเคยทำงานด้านดูแลกิจการไรเดอร์โดยตรง ตนคิดว่าตนมีความรู้ความเข้าใจเป็นอย่างดีว่าแพลตฟอร์มทำงานอย่างไร ปัญหาของไรเดอร์คืออะไร โจทย์ใหญ่ของแรงงานแพลตฟอร์มเป็นอย่างไร และขอใช้เวทีสภาตรงนี้อภิปรายให้ฟังกัน�.
ข้อแรก โลกทุกวันนี้ขับเคลื่อนด้วยแพลตฟอร์ม คนทำงานย้ายมาอยู่บนแพลตฟอร์มมากขึ้น ด้วยเหตุผลว่าแพลตฟอร์มทำหน้าที่เป็นตลาด ช่วยให้คนซื้อกับคนขายมาเจอกันได้กว้างกว่า ลองคิดดูว่าถ้าท่านเป็นวินมอเตอร์ไซค์รับจ้าง ก็จะรับผู้โดยสารได้เฉพาะบริเวณหน้าวินของตัวเองเท่านั้น แต่ถ้ารับงานผ่านแพลตฟอร์ม อยู่ที่ไหนก็รับงานได้ มีลูกค้าตลอดเวลา เราปฏิเสธไม่ได้ว่าชีวิตยุคนี้ต้องพึ่งพาแพลตฟอร์ม โจทย์จึงไม่ใช่การปฏิเสธแพลตฟอร์ม แต่เป็นการอยู่กับแพลตฟอร์ม โดยที่เฉลี่ยทุกข์เฉลี่ยสุขให้ทุกฝ่ายอย่างสมดุลต่างหาก
ข้อสอง นิยามของแรงงานแพลตฟอร์มกว้างมาก คนส่วนใหญ่มักนึกถึงไรเดอร์เพราะเป็นตัวอย่างที่ใกล้ตัว เห็นภาพตลอดเวลา แต่จริงๆ แล้วแรงงานแพลตฟอร์มนั้นกว้างมาก ครอบคลุมไปถึงงานเรียกแม่บ้านออนไลน์ เรียกช่างออนไลน์ผ่านแพลตฟอร์ม งานฟรีแลนซ์ กราฟิกดีไซน์ ตัดต่อ ในปัจจุบันก็รับงานกันผ่านแพลตฟอร์ม หรือแม้กระทั่งอาชีพที่เรียกว่าครีเอเตอร์ เอาเข้าจริงก็พึ่งพาแพลตฟอร์มทั้งสิ้น
ดังนั้นการออกแบบสวัสดิการแพลตฟอร์ม จำเป็นต้องคิดถึงคนตามนิยามกว้าง เพื่อให้ครอบคลุมถึงคนให้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้ ไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง
ข้อสาม แพลตฟอร์มมีหลายรูปแบบ เรามักนึกถึงแพลตฟอร์มใหญ่ๆ ที่ส่วนใหญ่เป็นบริษัทไทย รู้ว่าใครเป็นผู้บริหาร รู้ว่าออฟฟิศอยู่ตรงไหน มีปัญหาอะไรยังพอตามตัวกันได้ แต่จริงๆ แล้วมีแพลตฟอร์มต่างชาติอีกมากที่ไม่มีแม้แต่พนักงานคนไทย ไม่มีออฟฟิศในไทย
อิสริยะกล่าวต่อไปว่า ทุกวันนี้มีแอปส่งอาหารของต่างชาติให้บริการในไทยอย่างแพร่หลาย ซึ่งเพื่อน สส. ของตนจะขึ้นมาอภิปรายเรื่องนี้ในรายละเอียด คำถามที่ตนอยากย้ำก็คือ เราจะกำกับดูแลอย่างไรให้เท่าเทียม ไม่ใช่กำกับดูแลแต่แพลตฟอร์มไทยเพราะมันง่ายดี แล้วปล่อยให้แพลตฟอร์มต่างชาติลอยนวล ไม่ต้องมีภาระรับผิดชอบใด ๆ
ข้อสี่ ขอบเขตของคำว่า “งานอิสระ” อยู่ตรงไหน รากฐานของแรงงานแพลตฟอร์มคือการรับงานรายชิ้น มีอิสระในการเลือกทำงาน แต่ในความเป็นจริง เรามีคนทำงานสองสุดปลาย กลุ่มที่รับแค่ไม่กี่ชิ้นต่อสัปดาห์ กับกลุ่มที่ทำงานหนักตั้งแต่เช้าจรดค่ำ คนสองกลุ่มนี้ต้องการสวัสดิการต่างกันมาก เราจะออกแบบสวัสดิการอย่างไรดี
และที่ซับซ้อนไปกว่านั้นคือ แรงงานตามนิยามกฎหมายในปัจจุบัน กลับอยู่ตรงกลางระหว่างสองสุดปลายนี้ มันแปลกดีไหมที่คนทำงานตรงกลาง ๆ มีกฎหมายคุ้มครอง มีสวัสดิการ แต่คนทำน้อยกว่านั้น และคนทำมากกว่านั้น กลับไม่มีอะไรคุ้มครอง นี่คือโจทย์ที่เราต้องแก้
ข้อห้า สาเหตุของเรื่องนี้มาจากกฎหมายแรงงานไทยที่ค่อนข้างล้าสมัย มีนิยามแค่แรงงานในระบบ ซึ่งครอบคลุมคนไทยแค่ประมาณ 20 ล้านคนเท่านั้น แรงงานกลุ่มที่เหลือ ไม่ว่าจะเป็นแรงงานแพลตฟอร์ม หรือฟรีแลนซ์ อาชีพอิสระจริงๆ ไม่มีอะไรคุ้มครองเลย เรื่องนี้เพื่อน สส. ของตนจะขึ้นมาพูดในรายละเอียดต่อไป
อิสริยะยกตัวอย่างในต่างประเทศที่แก้ไขเรื่องนี้โดยการกำหนดนิยามแรงงานประเภทใหม่ที่เรียกว่า Independent Contractor โดยแรงงานประเภทอยู่ตรงกลางระหว่างแรงงานฟูลไทม์กับแรงงานฟรีแลนซ์ ช่วยให้การกำกับดูแลยืดหยุ่นมากขึ้น ตรงนี้เป็นสิ่งที่ต้องถกเถียงกันต่อว่าประเทศไทยจะไปในทางนี้หรือไม่
นอกจากนี้ยังมีประเด็นยิบย่อยอื่น ๆ ที่ตนคงไม่มีเวลาลงรายละเอียด เช่น การออกแบบระบบประกันสังคม การร่วมจ่ายสวัสดิการของผู้บริโภค การกำหนดเส้นแบ่งตามชั่วโมงหรือตามชิ้นงาน
อิสริยะกล่าวว่า ปัญหาแรงงานแพลตฟอร์มมีรายละเอียดมาก มีความคาบเกี่ยวกับหลายภาคส่วน ไม่ใช่เฉพาะแค่กระทรวงแรงงาน แต่ยังต้องครอบคลุมไปถึงการกำกับดูแลแพลตฟอร์ม ซึ่งอยู่กับกระทรวงดีอี, การกำกับดูแลการแข่งขัน อยู่กับสำนักงานแข่งขันทางการค้าหรือ กขค. และถ้าเป็นเรื่องแพลตฟอร์มที่ใช้รถ ก็ต้องยุ่งกับกระทรวงคมนาคมอีก มีความเชื่อมโยงข้ามกระทรวงสูงมาก
ดังนั้นตนคิดว่าการชงเรื่องเข้าคณะกรรมาธิการสามัญด้านแรงงาน ไม่น่าจะเป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพ ตนขอเสนอให้สภาตั้งคณะกรรมาธิการวิสามัญเพื่อพิจารณาเรื่องนี้เป็นการเฉพาะ ดึงทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้องเข้ามาหารือ น่าจะเป็นทางออกที่ดีที่สุด
