"เซีย" ชี้สถานะแรงงานแพลตฟอร์มไม่ชัดเจน สร้างปัญหาค่าตอบแทน-สวัสดิการ-สิทธิรวมตัว แนะ 3 ข้อต่อ กมธ.วิสามัญ หวังรัฐให้ความสำคัญคนทำงานมากขึ้น
วันที่ 29 เมษายน 2569 เซีย จำปาทอง สส.บัญชีรายชื่อ สัดส่วนเครือข่ายผู้ใช้แรงงานพรรคประชาชน ได้อภิปรายต่อญัตติขอให้สภาผู้แทนราษฎรตั้งคณะกรรมาธิการวิสามัญพิจารณาศึกษาแนวทางการแก้ไขปัญหาและการปรับปรุงสิทธิการคุ้มครองแรงงานอิสระและแรงงานแพลตฟอร์ม ซึ่งนายศิริโรจน์ ธนิกกุล สส.สมุทรสาคร เขต 3 พรรคประชาชน เป็นผู้เสนอ
เซียกล่าวว่า สำหรับประชาชนคนทำงาน ไม่ว่าจะสวมเสื้อหรือเครื่องแบบแบบไหน จะสวมเสื้อกั๊กไรเดอร์ นั่งทำงานอยู่หน้าคอมพิวเตอร์ ทุกคนใช้แรงกายและแรงสมองแลกเงินมาเพื่อเลี้ยงปากท้อง พวกเขาทุกคนคือคนทำงานทั้งสิ้น ปัญหาของน้องแรงงานบนแพลตฟอร์ม มี 4 ปัญหาหลัก และ 3 ข้อเสนอ ต่อกรรมาธิการที่จะมีการจัดตั้งขึ้นเพื่อศึกษาดังนี้
ประเด็นแรกคือสถานะความไม่ชัดเจน บริษัทแพลตฟอร์มอ้างว่าคนทำงานคือพาร์ทเนอร์ เป็นหุ้นส่วน แรงงานมีความเป็นอิสระในการทำงาน แต่ในความเป็นจริงชีวิตคนทำงานไม่ได้เป็นอิสระ คนทำงานถูกบังคับบัญชาโดยบริษัทแพลตฟอร์ม ทำงานผิดพลาดก็ถูกลงโทษ คำว่าพาร์ทเนอร์ไม่เป็นความจริง เป็นเพียงหน้ากากบังหน้า ใช้เลี่ยงกฎหมาย ไม่ต้องรับผิดชอบต่อชีวิตคนทำงานเท่านั้น ซ้ำยังผลักภาระให้คนทำงานแบกรับค่าเดินทาง ค่าน้ำมัน ค่าเครื่องไม้เครื่องมือในการทำงาน หรือแม้แต่ค่าซ่อมอุปกรณ์เครื่องใช้ต่าง ๆ อีกด้วย
แม้คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนให้ความเห็นว่าคนทำงานแพลตฟอร์มเป็นลูกจ้าง ต้องได้รับความคุ้มครองตามกฎหมายคุ้มครองแรงงาน แต่กระทรวงแรงงานก็พยายามสร้างคำนิยามใหม่ว่าพวกเขาเป็นแรงงานกึ่งอิสระ
ประเด็นที่สอง เมื่อสถานะไม่ชัดเจน ค่าตอบแทนก็ไม่ยุติธรรม พวกเขาไม่มีกฎหมายกำหนดค่าตอบแทนขั้นต่ำ ไม่เหมือนลูกจ้างในภาคเอกชนที่มีกฎหมายกำหนดมาตรฐานค่าจ้างขั้นต่ำ แม้จะมีขึ้นบ้าง ไม่ขึ้นบ้าง แต่อย่างน้อยก็ไม่เคยลดลง ตนขอยกตัวอย่างไรเดอร์ส่งอาหาร ช่วงแรกจ่ายค่ารอบ รอบละ 60 บาท ปัจจุบันต่ำสุดเหลือรอบละ 15 บาท และแนวโน้มมีแต่จะลดลงเรื่อยๆ แถมยังต้องมาลุ้นว่าระบบการจ่ายงาน ระยะทางใกล้ไกลจะเป็นอย่างไร คนงานเลือกงานไม่ได้ กำหนดราคาเองไม่ได้ และหากปฏิเสธระบบที่ส่งงานมาให้ บางทีก็ถูกแบนงานไป แบบนี้มีอำนาจบังคับบัญชาชัดเจน แล้วจะเป็นพาร์ทเนอร์ เป็นอิสระได้อย่างไร
ประเด็นที่สาม พอสถานะไม่ชัดเจน ไม่ถูกนับว่าเป็นลูกจ้าง สิ่งที่ตามมาคือความว่างเปล่าของสวัสดิการ ข่าวไรเดอร์เกิดอุบัติเหตุบนท้องถนน เพราะท้องถนนเป็นพื้นที่ทำงานของพวกเขา จึงมีเหตุเช่นนี้เกิดขึ้นบ่อย ล่าสุดเมื่อสัปดาห์ที่ผ่านมา มีผู้ใช้เฟซบุ๊กท่านหนึ่งได้โพสต์ข่าวอุบัติเหตุของไรเดอร์แถวพระราม 8 ซึ่งทราบข่าวล่าสุดคือไรเดอร์ดังกล่าวได้เสียชีวิตแล้ว เป็นเรื่องที่น่าเศร้า หากวันนี้พวกเขาถูกนับว่าเป็นลูกจ้าง พวกเขาจะได้รับเงินจากกองทุนเงินทดแทน แม้จะไม่มาก แต่ก็สามารถทำให้ครอบครัวของพวกเขาจัดการเรื่องทำบุญตามประเพณีได้ แต่เมื่อพวกเขาไม่ถูกนับว่าเป็นลูกจ้าง พวกเขาจึงไม่ได้รับสิทธิเหล่านั้นเลย นอกจากนี้เมื่อเจ็บป่วยจากการทำงาน เช่น เป็นโรคต้อลม ต้อเนื้อ ซึ่งพวกเขาต้องวิ่งงานตลอดทั้งวัน ก็ไม่สามารถเบิกค่ารักษาพยาบาลได้ นี่คือสิ่งที่แรงงานแพลตฟอร์มต้องสูญเสียไป
ประเด็นสุดท้าย เครื่องมือต่อรองของคนงานแพลตฟอร์ม หากสภาพการทำงานมีปัญหา ลูกจ้างในภาคเอกชนสามารถรวมกลุ่มตั้งสหภาพแรงงานได้ เพื่อต่อรองเพื่อเปลี่ยนแปลงสภาพการจ้างงาน ซึ่งพวกเขามีกฎหมายรองรับ แต่สำหรับพี่น้องที่ทำงานบนแพลตฟอร์มนั้นทำไม่ได้ กฎหมายไม่รองรับการรวมกลุ่มตั้งสหภาพแรงงาน ที่ผ่านมาเราจะเห็นการรวมตัวของพี่น้องไรเดอร์หลายจังหวัด เช่น จังหวัดขอนแก่น วีรนันท์ ฮวดศรี สส.ขอนแก่น เขต 1 พรรคประชาชน ได้มาเล่าต่อตนว่ามีพี่น้องไรเดอร์มารวมกลุ่มกันและมาร้องเรียนต่อเขา ซึ่งได้แนะนำว่ากระบวนการที่จะสามารถแก้ไขปัญหาของพี่น้องคนงานคือ กระทรวงเท่านั้นที่จะแก้ปัญหาได้ ซึ่งแก้ไม่ยาก โดยสามารถออกกฎกระทรวงเพื่อดูแลพวกเขาได้ทันที
แต่ที่ผ่านมา กระทรวงแรงงานก็ไม่รับฟังพวกเขา แพลตฟอร์มก็ไม่รับฟังปัญหาของพวกเขา อ้างว่ากฎหมายไม่ได้กำหนดให้ต้องฟังปัญหาของพวกเขา ที่เป็นแบบนี้เพราะกฎหมายของบ้านเราเป็นเครื่องมือของผู้มีอำนาจ ใช้แบ่งแยกและปกครองประชาชนคนทำงานตลอดมา ไม่ให้พวกเขามีปากมีเสียงต่อรองกับนายทุน ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2534 ที่มีการแยกกฎหมายแรงงานรัฐวิสาหกิจออกจากภาคเอกชน ทำให้กระบวนการอ่อนแอลงเหมือนในทุกวันนี้ และในปัจจุบันยังมีความพยายามที่จะแบ่งแยกคนงานออกจากกันอีก โดยสร้างคำนิยามใหม่อีก คือแรงงานกึ่งอิสระ เพื่อไม่ให้แรงงานแพลตฟอร์มสามารถรวมกลุ่มกับแรงงานในภาคเอกชนส่วนอื่น ๆ ได้ ทั้งหมดก็เพื่อรักษาผลประโยชน์ของกลุ่มทุนให้มั่นคงและยั่งยืน
เซียกล่าวต่อว่า แม้วันนี้จะไม่สามารถสู้กับกลุ่มทุนยักษ์ใหญ่ได้ แต่การตั้งกรรมาธิการวิสามัญในครั้งนี้ ตนมีข้อเสนอต่อกรรมาธิการที่จะถูกตั้งขึ้น 3 ประเด็น ประเด็นแรก ขอให้เร่งศึกษารูปแบบกฎหมายคุ้มครองแรงงานแพลตฟอร์มจากต่างประเทศที่บังคับใช้แล้ว เพื่อนำมาปรับใช้ในประเทศไทย
ประเด็นที่สอง ขอให้ติดตามแนวทางการจัดทำความร่วมมือเรื่องแรงงานแพลตฟอร์มขององค์การแรงงานระหว่างประเทศ หรือ ILO ที่จะมีการประชุมในเดือนมิถุนายนที่จะถึงนี้
และประเด็นที่สาม จะต้องยืนยันสิทธิการรวมตัวของคนงานแพลตฟอร์ม ตามอนุสัญญา ILO ฉบับที่ 87 และ 98 ให้แรงงานทุกกลุ่มสามารถรวมตัวกัน จัดตั้งสหภาพแรงงาน และเจรจาต่อรองได้
เซียกล่าวปิดท้ายว่า อีกไม่กี่วันจะถึงวันกรรมกรสากลแล้ว หรือที่หลายคนเรียกว่าวันแรงงานแห่งชาติ แม้ในคำแถลงนโยบายรัฐบาลจะไม่มีนโยบายด้านแรงงานก็ตาม แต่เมื่อกรรมาธิการคณะนี้ได้ศึกษาปัญหาของคนทำงานเหล่านี้แล้ว ตนหวังว่ารัฐบาลจะให้ความสำคัญกับคนทำงานมากขึ้นกว่าที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน วันนี้ตนจึงขอสนับสนุนญัตติดังกล่าว เพื่อทวงคืนศักดิ์ศรีให้กับคนทำงานแพลตฟอร์มทุกคนต่อไป
